mobile-banner-bg-left mobile-banner-bg-right
mobile-v-left mobile-v-right

W jakich sytuacjach beneficjenci środków unijnych mogą zostać zwolnieni z obowiązku dochowania zasad trwałości?

Agnieszka Majer
Senior Consultant
Zespół zarządzania projektami CIVITTA Polska

Nieuchronnie zbliża się koniec perspektywy finansowej na lata 2014-2020. Zgodnie z obowiązującymi zasadami, okres kwalifikowalności wydatków zakończy się wraz z dniem 31 grudnia 2023 r. Oznacza to również, że wszystkie realizowane jeszcze projekty muszą zostać zakończone do tego czasu. Po spełnieniu obowiązków wynikających z zakończenia realizacji projektu oraz wpływie ostatniej refundacji z tytułu płatności końcowej dla wielu beneficjentów rozpocznie się okres trwałości projektu. Dlatego też zapraszam do lektury artykułu, w którym przybliżę informacje o tym, w jakich sytuacjach beneficjenci mogą być zwolnieni z obowiązku zachowania trwałości projektu.

Okres trwałości w projektach unijnych

Zgodnie z art. 71 Rozporządzenia 1303/2013 Parlamentu Europejskiego i Rady, każdy beneficjent realizujący projekt dofinansowany ze środków europejskich obejmujący inwestycje w infrastrukturę lub inwestycje produkcyjne ma obowiązek dochowania trwałości projektu. Wymóg ten nie dotyczy projektów współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego oraz projektów współfinansowanych z innych europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych niebędących inwestycjami w infrastrukturę, ani inwestycjami produkcyjnymi, o ile nie podlegają one obowiązkowi utrzymania inwestycji zgodnie z obowiązującymi zasadami pomocy państwa.

Przesłanki dopuszczające zwolnienie beneficjentów z obowiązku zachowania trwałości projektu

Występują jednak dwie przesłanki, które dopuszczają zwolnienie beneficjentów z obowiązku zachowania zasad trwałości bez ponoszenia przez nich konsekwencji finansowych. Pierwszą z nich jest ogłoszenie upadłości. Proces ten musi zostać jednak przeprowadzony zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Samo zaprzestanie działalności gospodarczej nie jest wystarczające. Brak ogłoszenia upadłości wobec beneficjenta, który zaprzestał prowadzenia działalności (z wyłączeniem przypadku, o którym mowa w art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe, Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 z późn. zm.), oznacza naruszenie zasady trwałości i skutkuje konsekwencjami finansowymi.

Zgodnie z interpretacją Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej, w sytuacji, gdy wobec beneficjenta ogłoszona została upadłość, instytucja będąca stroną umowy (tj. Instytucja Pośrednicząca), wykorzystując dostępne jej środki (zgodne z obowiązującymi przepisami prawa), przeprowadza weryfikację służącą ocenie, czy upadłość nie była skutkiem oszukańczego bankructwa. W przypadku zaistnienia podejrzenia, że upadłość beneficjenta mogła mieć charakter oszukańczy, instytucja jest zobowiązana do złożenia zawiadomienia o możliwości popełnienia czynu zabronionego w trybie art. 304 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30 z późn. zm.). Oszukańcze bankructwo potwierdzone prawomocnym wyrokiem sądu również oznacza naruszenie zasady trwałości.

Drugą sytuacją mogącą prowadzić do zwolnienia beneficjenta z obowiązku dochowania zasad trwałości jest wystąpienie siły wyższej, która uniemożliwiła beneficjentowi dochowania obowiązków. Beneficjent nie będzie odpowiedzialny wobec Instytucji Pośredniczącej lub nie będzie uznany za naruszającego postanowienia umowy w związku z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem obowiązków wynikających z umowy w zakresie, w jakim takie niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest wynikiem działania siły wyższej. Niemniej jednak, w przypadku wystąpienia takich okoliczności, beneficjent zobowiązany jest do niezwłocznego poinformowania Instytucji Pośredniczącej o fakcie wystąpienia siły wyższej, udowodnienia tych okoliczności poprzez przedstawienie dokumentacji potwierdzającej wystąpienie zdarzenia mającego cechy siły wyższej oraz wskazania wpływu, jaki zdarzenie ma na projekt (związek przyczynowo-skutkowy). Podkreślić jednak należy, że obowiązek udowodnienia wystąpienia siły wyższej spoczywa na beneficjencie.

W przypadku, gdy brak możliwości dochowania zasad trwałości był bezpośrednio związany z wystąpieniem siły wyższej i przeprowadzona analiza wykaże, że nie nastąpiło to na skutek nieuprawnionego działania lub zaniechania beneficjenta, beneficjent nie będzie zobowiązany do ponoszenia konsekwencji finansowych wynikających z zaniechania obowiązku utrzymania trwałości projektu.

Jak uchronić się przed korektą finansową z tytułu niezachowania zasad trwałości projektu?

Jedynie wskazane powyżej sytuacje mogą prowadzić do zwolnienia beneficjenta z obowiązków wynikających z zachowania zasad trwałości. Dlatego też, w celu uniknięcia zarzutu niedochowania należytej staranności, w przypadku zidentyfikowania jakichkolwiek okoliczności, które mogłyby prowadzić do naruszenia zasad trwałości, beneficjent powinien niezwłocznie poinformować o tym Instytucję Pośredniczącą, szczegółowo przedstawiając zaistniałe okoliczności, ich wpływ na realizowany projekt oraz zaproponować działania zaradcze. Tylko takie działania mogą być okolicznością łagodzącą, która nie doprowadzi do nałożenia na beneficjenta korekty finansowej z tytułu niezachowania zasad trwałości projektu.

UDOSTĘPNIJ ARTYKUŁ